मृच्छकटिकम्
गुणेषु यत्नः पुरुषेण कार्यो
न किञ्चिदप्राप्यतमं गुणानाम् ||
गुणप्रकर्षादुडुपेन शम्भो
रलङ्घ्यमुल्लङ्घितमुत्तमाङ्गम्।
पुरुषेण=जनेन, गुणेषु=दयादाक्षिण्यादिगुणोपार्जनेषु,यत्न:= प्रयत्न:, कार्य:=करणीय:, गुणानाम्= गुणयुक्तजनानां, किञ्चिदपि वस्तु, लोके, अप्राप्यतमम्= दुर्लभं, न= नास्ति । अत्रेदं दृष्टान्तं प्रस्तौति कवि: — उडुपेन=चन्द्रेण,गुणप्रकर्षाद्= गुणाधिक्यमहिम्ना,शम्भो: = कल्याणकारिभगवत: शिवस्य, अलङ्घ्यम्= भक्त्यादिगुणशून्यैरलङ्घ्यम्, उत्तमाङ्गम्= देहे उत्तमम् अङ्गम् अर्थात् शिर:, उल्लङ्घितम्= आक्रान्तम्। अर्थात् शिवशिरसि आरोहणात्मकं पदं प्राप्तम्।
प्राणी को दया दाक्षिण्यादि गुणों की प्राप्ति हेतु प्रयत्न करना चाहिए; क्योंकि गुणी व्यक्ति के लिए कोई भी वस्तु अप्राप्य नहीं है। जैसे चन्द्रमा अपने शैत्य,प्रकाशकत्व तथा आह्लादि गुणों के प्रकर्ष से दूसरों के द्वारा चढ़ने में असम्भव भगवान् शिव के मस्तक पर आरूढ़ हो गया।।
–#आचार्यसियारामदासनैयायिक

